Đẩy mạnh tích tụ ruộng đất để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, quy mô lớn
Sớm xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp
Cập nhật lúc10:29, Thứ Hai, 10/04/2017 (GMT+7)

Để đẩy mạnh phát triển nông nghiệp-nông thôn, Nghị quyết Đại hội 12 của Đảng chỉ rõ một trong các giải pháp lớn là có chính sách phù hợp để tích tụ, tập trung ruộng đất, thu hút các nguồn lực đầu tư phát triển nông nghiệp, từng bước hình thành các tổ hợp nông nghiệp-công nghiệp-dịch vụ công nghệ cao, sản xuất nông phẩm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, Hải Phòng đang có nhiều nỗ lực tháo gỡ vướng mắc để thực hiện hướng đi này.

 

Kỳ 1: Cánh đồng lớn, hiệu quả cao

 

Hội nghị Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng họp kỳ tháng 9-2016 xác định cần có những bước đột phá lớn hơn trong phát triển nông nghiệp thời gian tới với các bước đi cụ thể và theo hướng công nghệ cao. Được sự tạo điều kiện của các cấp, ngành, hiện nhiều doanh nghiệp, cá nhân trên địa bàn thành phố tích tụ ruộng đất, bước đầu tổ chức sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đạt  hiệu quả kinh tế cao.

 

Mô hình tích tụ ruộng đất chuyên trồng dưa vàng Nhật Bản và hoa chất lượng cao ở xã Đông Sơn    (huyện Thủy Nguyên).
Mô hình tích tụ ruộng đất chuyên trồng dưa vàng Nhật Bản và hoa chất lượng cao ở xã Đông Sơn (huyện Thủy Nguyên).

 

Mạnh dạn đầu tư

 

Trên địa bàn thành phố, huyện Vĩnh Bảo hiện là địa phương có nhiều tập thể, cá nhân tích tụ ruộng đất. Toàn huyện có khoảng 163 ha ruộng tại 3 xã Trấn Dương, Hùng Tiến và Tân Liên được tư nhân, doanh nghiệp thuê, chuyển nhượng lại để sản xuất nông sản theo hướng hàng hóa tập trung.

 

Trong số đó, năm 2016, Dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được Tập đoàn VinGroup đầu tư sản xuất phát triển nông nghiệp cao tại xã Tân Liên với diện tích 46,5 ha. Một dây chuyền sản xuất nông nghiệp quy mô, hiện đại với khu điều hành, nhà lưới, nhà sơ chế, hệ thống kho bãi, hệ thống đường nội đồng, mương máng, hệ thống tưới trạm bơm… được nhanh chóng xây dựng phục vụ sản xuất hàng chục loại rau, củ chất lượng cao, sản lượng bình quân đạt 3 - 5 tấn/ngày.

 

Tuy quy mô không bằng dự án trên, nhưng ở xã Trấn Dương, phong trào tích tụ ruộng đất, sản xuất lớn cũng phát triển rầm rộ từ nhiều năm nay. Đó là các cánh đồng lúa “thẳng cánh cò bay” với 40 ha chuyên trồng một giống lúa thuần chủng, cao sản của ông Đào Trung Tụ và vùng trồng ớt  rộng 28 ha của 10 hộ nông dân khác trong xã. Ngoài ra, Công ty CP Nông nghiệp kỹ thuật cao Hải Phòng tích tụ ruộng đất của 300 hộ nông dân xã Trấn Dương với 38 ha để sản xuất giống lúa lai F1.

 

Chủ tịch UBND huyện Vĩnh Bảo Nguyễn Trọng Nhưỡng cho biết: chính quyền địa phương và các hộ dân có đất cho thuê đều đồng thuận ủng hộ việc triển khai mô hình tích tụ ruộng đất. Công tác giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án được thực hiện nhanh chóng, hợp tình hợp lý. Hiện nay, huyện đang thực hiện đề án “Thí điểm dồn điền, đổi thửa kết hợp với thu hồi đất thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp và nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại xã Tân Liên và Tam Đa”. Huyện đang đề nghị thành phố kéo dài thời gian thuê đất nông nghiệp đối với các cá nhân, doanh nghiệp.

 

Tại quận Dương Kinh, vấn đề ruộng đất bị bỏ hoang từng là trăn trở của chính quyền, người dân phường Đa Phúc. Khoảng 2-3 năm trở lại đây, 30/120 ha đất hoang hóa của phường được 4 người dân mạnh dạn mượn hoặc thuê lại để làm gia trại, trang trại, trồng cây chuyên canh. Trong đó, ông Hoàng Văn Cờ mượn đất của hơn 50 hộ dân với gần 15 ha đất, đầu tư gần 1 tỷ đồng, đắp bờ, quây vùng nuôi tôm, vịt, trâu và phát triển vùng trồng dưa hấu. Theo Phó chủ tịch UBND phường Đa Phúc Trần Văn Thảo, địa phương nhiệt tình ủng hộ, nhiều người dân còn cho ông Cờ mượn đất không lấy tiền.

 

Vào trang trại trồng hoa Mây Xanh của anh Đỗ Văn Xanh, tại xã An Hưng (huyện An Dương), nhiều người như lạc vào bạt ngàn rừng hoa với đủ  hương sắc, nào hoa hướng dương, lay ơn, thược dược, loa kèn… Nhưng ít ai ngờ rằng chỉ 5 năm trước, đây là vùng đất hoang hóa, um tùm cỏ lau. Chủ tịch xã An Hưng Nguyễn Văn Thế phấn khởi cho biết, 5,5 ha đất anh Xanh thuê lại của các hộ dân để sản xuất đang góp phần “phục hóa” 30 ha đất nông nghiệp đang bị bỏ hoang tại địa phương. Chính quyền xã khuyến khích, tạo mọi điều kiện để người dân thuê đất lâu dài, không thu bất kỳ khoản tiền phí nào mà còn hỗ trợ thủy lợi đối với việc trồng hoa của hộ anh Xanh.

 

Tại huyện Thủy Nguyên, anh Đào Quang Trịnh triển khai mô hình trồng dưa vàng Nhật Bản và hoa trên khu ruộng rộng 7 nghìn m2, ở xã Đông Sơn. Diện tích này đang tiếp tục được mở rộng thêm gấp đôi. Những công nhân đang ngày ngày lái máy xúc, máy cày làm việc khẩn trương trên cánh đồng như một nông trường lớn ngay cạnh quốc lộ 10. Chỉ nay mai thôi, xã Đông Sơn sẽ thành một địa chỉ cung cấp hoa, quả công nghệ cao của huyện Thủy Nguyên.

 

Ngoài ra, ở các huyện ngoại thành còn nhiều đơn vị, cá nhân mượn, thuê, nhận chuyển nhượng đất để sản xuất nông nghiệp kỹ thuật cao như: Công ty TNHH Sơn Trường nuôi tôm nước lợ diện tích 120 ha tại huyện Cát Hải; Công ty TNHH lợn giống Dabaco chăn nuôi lợn với trang trại 47ha tại huyện Thủy Nguyên; Công ty TNHH Thuận Lợi đầu tư Dự án mô hình cánh đồng mẫu lớn, năng suất cao, chất lượng sạch trên 32 ha tại huyện Kiến Thụy…

 

Hiệu quả kinh tế cao, đổi mới phương thức canh tác

 

Chánh Văn phòng Sở Nông nghiệp-Phát triển nông thôn (NN-PTNT) Đỗ Đức Hưng đánh giá, tích tụ ruộng đất tạo thuận lợi cho áp dụng cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất, gieo trồng. Đồng thời, việc áp dụng kỹ thuật chăm sóc đồng bộ giảm chi phí sản xuất về giống, phân bón, nước tưới, giảm sâu bệnh, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật, dịch hại, hình thành vùng sản xuất hàng hóa lớn, tập trung, nâng cao năng suất, chất lượng nông phẩm, giá trị sản xuất.

 

Theo đánh giá của Sở NN-PTNT: hiệu quả sản xuất của những vùng tích tụ ruộng đất trung bình cao hơn từ 1,8 - 3,5 lần so với trước. Năng suất trung bình cao hơn 10%, chi phí sản xuất giảm từ 5-7%, hiệu quả kinh tế đạt cao hơn 15%. Trong số những hộ mượn, thuê lại đất, sau khi trừ tiền thuê đất của dân và chi phí sản xuất, mỗi vụ những hộ làm ăn lớn như ông Tụ, anh Xanh, anh Trịnh… lãi hàng trăm triệu đồng. Ông Đào Trung Tụ, chủ “vựa lúa” ở xã Trấn Dương cho biết, nhờ quy trình sản xuất khép kín, năng suất lúa hàng năm cho thu nhập cao gấp 1,3 đến 1,5 lần so với các vùng sản xuất lúa đại trà. Cuối vụ, trừ các khoản chi phí, ông Đào Trung Tụ thu lãi 300 nghìn đồng/sào lúa. Hằng năm, ông Tụ ký kết hợp đồng tiêu thụ lúa chất lượng cao với các đơn vị thu mua sản phẩm nên không lo về đầu ra.

 

Dự án của sản xuất nông nghiệp kỹ thuật cao của tập đoàn VinGroup đạt doanh thu 200 triệu đồng/ha nhờ có thị trường tiêu thụ rộng khắp là các siêu thị Vinmart trên toàn quốc. Mô hình tạo việc làm ổn định cho gần 200 nông dân có độ tuổi từ 40 đến 55 tuổi các xã Tân Liên, Tam Đa, Việt Tiến…, với mức lương bình quân từ 3,9-4,5 triệu đồng/người/tháng. Nhiều nông dân được làm đúng nghề truyền thống nhưng ở trình độ cao hơn vì được công ty đào tạo, tập huấn quy trình sản xuất an toàn. Các mô hình tích tụ ruộng đất trên góp phần đưa nền nông nghiệp thành phố hướng tới sản xuất hàng hóa, xuất khẩu, tạo việc làm, thay đổi phương thức canh tác cho chính người nông dân.

 

Toàn thành phố hiện có 108 tổ chức, cá nhân tham gia tích tụ ruộng đất với tổng diện tích 1.189 ha, chiếm 2,31% diện tích đất nông nghiệp. Việc tích tụ ruộng đất thực hiện bằng nhiều hình thức như thuê đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, góp đất, mượn đất…

 

Kỳ cuối:Tháo gỡ “nút thắt” chính sách

 

Đạt hiệu quả tốt bước đầu, nhưng nhiều đơn vị, cá nhân tham gia tích tụ ruộng đất, phát triển nông nghiệp quy mô lớn vẫn “vừa làm vừa lo” vì chưa có chính sách rõ ràng. Tại cuộc tiếp xúc cử tri ở huyện Vĩnh Bảo tháng 10-2016, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đề nghị thành phố Hải Phòng khẩn trương bàn về việc tích tụ ruộng đất. Theo đó, các ban, ngành chức năng thành phố sớm nghiên cứu, đề xuất Chính phủ các cơ chế, chính sách làm cơ sở tích tụ ruộng đất hợp lý, hiệu quả.

 

Vừa làm vừa lo

 

Anh Đỗ Văn Xanh, chủ trang trại trồng hoa Mây Xanh, thuê đất của nông dân xã An Hưng (huyện An Dương), cho biết thời hạn thuê đất hiện chỉ là 5 năm, quá ngắn để đầu tư máy móc, nhà xưởng và thu hồi vốn. Theo anh Xanh, việc thuê đất phải được sự đồng ý của người dân, có bảo lãnh, đồng ý về chủ trương của địa phương. Quyền sử dụng đất vẫn là của người cho thuê đất. Người dân có thể phá vỡ thỏa thuận thuê, mượn đất bất cứ lúc nào hoặc đòi tăng giá cho thuê đất, nhất là khi người thuê đất phát triển sản xuất đạt hiệu quả cao. Anh Xanh mong muốn thời gian thuê đất nông nghiệp kéo dài từ 10 đến 20 năm và hạn điền mở rộng hơn. Một số hộ dân có ruộng đất bỏ hoang nhưng không cho anh thuê vì tâm lý chờ dự án để nhận đền bù.

 

Lo lắng và mong mỏi của anh Xanh cũng là tâm tư của nhiều đơn vị, cá nhân khi tham gia tích tụ ruộng đất để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn trên địa bàn thành phố. Phó chủ tịch UBND phường Đa Phúc Trần Văn Thảo cho biết, để người dân có thể sử dụng được đất đai quy mô hàng chục ha, pháp luật hiện hành không cho phép. Đấy là cái khó của địa phương khi tạo hướng mở cho người dân sản xuất lớn.

 

Phó chủ tịch Hội Nông dân Hải Phòng Hoàng Văn Tường phân tích, phần lớn các doanh nghiệp, cá nhân e ngại khi đầu tư vào nông nghiệp. Ngành này được đánh giá là rủi ro cao nhưng chưa được hưởng nhiều ưu đãi. Người tích tụ ruộng đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay giấy thuê đất có thời hạn lâu dài sau khi nhận chuyển nhượng hoặc thuê ruộng của nông dân. Điều này gây khó cho đơn vị, cá nhân nếu muốn thế chấp tài sản vay vốn ngân hàng, cũng như chưa yên tâm đầu tư lớn. Khi doanh nghiệp bị thua lỗ, phá sản, dừng hoạt động... khó xác định trách nhiệm thuộc về doanh nghiệp hay người dân?... Ngoài ra, sau khi thực hiện tích tụ ruộng đất, bài toán giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp dư thừa rất khó. Không phải ai cũng được tuyển vào làm tại các đơn vị sản xuất nông nghiệp cao. Hiện Hải Phòng có Trung tâm Dạy nghề và Hỗ trợ nông dân vừa hoàn thành, khi đi vào hoạt động sẽ đào tạo nghề nông nghiệp cho 200 nông dân/năm, đáp ứng chỉ một phần yêu cầu phát triển nông nghiệp kỹ thuật cao.  

 

Vấn đề này cũng được nêu ra tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa 14 vào cuối năm 2016. Khi Quốc hội thảo luận về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (giai đoạn 2010-2015) gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Đại biểu Bùi Thanh Tùng, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng cho rằng: theo quy định tại Luật Đất đai năm 2013, hạn mức giao đất nông nghiệp không quá 2 ha cho mỗi loại đất. Hạn mức nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân không quá 10 lần hạn mức giao đất nông nghiệp. Thực tế, Hải Phòng có những nông dân tích tụ đến 40 ha đất nông nghiệp, có doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp với quy mô hàng trăm ha. Như vậy, hạn mức giao đất nông nghiệp là quá thấp so với thực tiễn. Đại biểu Bùi Thanh Tùng đề nghị Quốc hội sớm xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2013 theo hướng tăng hạn mức, tiến tới dỡ bỏ hạn mức đất nông nghiệp.

 

Cần xây dựng cơ chế, chính sách cụ thể hơn

 

Về chính sách tích tụ ruộng đất, trong Đề án tái cơ cấu nông nghiệp của UBND thành phố năm 2016 nhấn mạnh: “Cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có tư cách pháp nhân tiếp cận nguồn vốn tín dụng, thực hiện quyền sử dụng đất đai, tích tụ ruộng đất quy mô lớn. Ưu đãi và hỗ trợ thu hút doanh nghiệp thuê đất lâu dài của hộ nông dân để tạo quỹ đất hình thành vùng phát triển nông nghiệp quy mô lớn, phát triển doanh nghiệp nông nghiệp. Người nông dân là công nhân nông nghiệp. Thực hiện thuê ruộng đất có quy mô từ 3 ha trở lên, có thời hạn thuê tối thiểu 10 năm. Xây dựng chính sách giảm thuế sử dụng đất nông nghiệp cho doanh nghiệp thuê đất sản xuất…”. Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, đồng thời cụ thể hóa các nghị quyết, đề án trên, thành phố có chủ trương, thời gian tới, mỗi huyện quy hoạch từ 2 đến 500 ha đất để kêu gọi doanh nghiệp vào đầu tư sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.

 

Để việc thực hiện đạt hiệu quả cao, toàn diện, bảo đảm hài hòa lợi ích các bên trong triển khai thực hiện tích tụ ruộng đất cần có cách làm thích hợp, thận trọng, giám sát chặt để tránh bị lợi dụng, bảo đảm quyền lợi của người dân có ruộng. Thành phố sớm cụ thể hóa đề án trên, ban hành các cơ chế hỗ trợ tín dụng, chính sách đất đai, hỗ trợ khởi nghiệp cho các tổ chức, cá nhân có điều điện mở rộng quy mô tích tụ ruộng đất, đầu tư sản xuất hàng hóa. Bên cạnh đó, đẩy mạnh đào tạo dạy nghề cho lao động nông thôn; chú trọng đào tạo đội ngũ lao động lành nghề, lao động nông nghiệp cao để thích ứng với việc chuyển giao công nghệ, phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa xuất khẩu. Chính quyền địa phương làm tốt vai trò quản lý, hỗ trợ đơn vị, cá nhân ký kết bằng các hợp đồng kinh tế, khắc phục tình trạng nông dân phá vỡ hợp đồng và bảo đảm doanh nghiệp trả tiền đúng thời hạn.

 

 

Ngày 29-3-2016, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết 04 về “nhiệm vụ, giải pháp tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh, giá trị gia tăng và phát triển bền vững đến năm 2020, định hướng đến năm 2030” nêu rõ “Thành phố có cơ chế hỗ trợ, cấp vốn để thu hồi đất, giải phóng mặt bằng cho doanh nghiệp thuê lại đất của nông dân thực hiện đầu tư sản xuất và tiêu thụ nông sản hoặc doanh nghiệp cùng nông dân tổ chức sản xuất theo mô hình cánh đồng mẫu lớn và thu mua, tiêu thụ sản phẩm để tạo ra các sản phẩm có chất lượng”. Mới đây, Chính phủ yêu cầu Bộ Tài nguyên-Môi trường phối hợp Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn, Bộ Tư pháp rà soát, đề xuất sửa đổi chính sách về đất đai trong quý 3-2017, tạo thuận lợi cho tích tụ, tập trung ruộng đất, mở rộng hạn điền cho sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.

 

Bài và ảnh: Mạnh Quang

 

.