Hội thảo về thực trạng tội phạm và tệ nạn ma tuý tại Hải Phòng, báo cáo của Viện KSND thành phố đánh giá tội phạm, tệ nạn liên quan đến ma tuý tổng hợp đang ngày càng gia tăng. Và theo thống kê của Trung tâm Giáo dục-Lao động xã hội Hải Phòng (thuộc tổng đội Thanh niên xung phong), tỷ lệ người nghiện các chất kích thích dạng ma tuý tổng hợp cũng tăng, sử dụng với nhiều hình thức khác nhau. Ma tuý tổng hợp được vận chuyển chủ yếu từ Trung Quốc về Hải Phòng tiêu thụ và chuyển tiếp đi các tỉnh khác. Một lượng nhỏ ma tuý tổng hợp, cần sa được vận chuyển dưới hình thức quà, bưu phẩm, bưu kiện gửi từ Anh, Mỹ, Canada, Séc…về Hải Phòng tiêu thụ. Chủng loại ma tuý tổng hợp bị thu giữ ngày càng có nhiều loại như Methamphetamine, Ketamine, Etasy, MDMA, ATS… và một số loại viên hoá chất có tính chất, tác dụng như ma tuý tổng hợp nhưng chưa có trong danh mục các chất ma tuý.

Thực trạng tội phạm, tệ nạn liên quan đến ma tuý tổng hợp ngày càng phức tạp, nhưng hiện chưa có văn bản cụ thể hướng dẫn thế nào là “chất ma tuý khác ở thể rắn”. Cách đánh giá về mức độ nguy hại của các loại ma tuý mới, ma tuý tổng hợp chưa chính xác, hiện tại đang xác định các loại ma tuý này thuộc chất ma tuý ở thể rắn là chưa phù hợp, dẫn đến hiệu quả trong việc đấu tranh xử lý loại tội phạm này chưa cao. Theo thẩm phán Trần Thị Thu Hà, Chánh toà Hình sự TAND thành phố, trên thực tế công tác xét xử, việc xác định chung một số chất ma tuý có tính độc hại khác nhau như Methamphetamine, Acetorphin, Ketamin, ma tuý tổng hợp dạng tinh thể, các loại chất gây nghiện có xuất xứ từ thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn gia súc…là chất ma tuý khác ở thể rắn, dẫn đến việc đánh giá tính chất nguy hiểm chưa chính xác, áp dụng trách nhiệm hình sự chưa công bằng.

Phiên tòa sơ thẩm xét xử bị cáo Dư Kim Dũng, Bùi Quốc Lưu và đồng bọn trong vụ án mua bán, sản xuất trái phép ma túy tổng hợp với số lượng lớn tại Hải Phòng.

Do chưa có hướng dẫn cụ thể nên có trường hợp nội dung kết luận giám định chất ma tuý tổng hợp chưa thống nhất, dẫn đến việc thay đổi truy tố, xét xử theo tình tiết định khung hình phạt khác, nảy sinh sự nghi ngờ của bị cáo và thiếu tin tưởng của người dân. Điển hình là vụ án đối với bị cáo Nguyễn Thanh Long, sinh năm 1975, ở số 32/59 phố Lê Lợi (quận Ngô Quyền). Tháng 10-2009, tại nhà nghỉ Quỳnh Tuyết ở phường Thành Tô (quận Hải An) cơ quan công an bắt quả tang Nguyễn Thanh Long có hành vi mua bán trái phép ma tuý. Công an thu của Long 3 viên nén màu hồng nhạt, giám định là 0,734 gam có thành phần MDMA và 178 viên nén màu hồng, với kết luận giám định ban đầu khoảng 371 gam có thành phần Diethypropion nhưng chưa được đưa vào danh mục các chất ma tuý tại Việt Nam. Viện KSND quận Hải An truy tố và TAND quận Hải An xét xử, tuyên phạt bị cáo Long 54 tháng tù theo khoản 1, Điều 194 Bộ luật Hình sự đối với hành vi mua bán trái phép chất ma tuý là 3 viên nén màu hồng nhạt có thành phần MDMA. Sau đó, Viện Khoa học hình sự Bộ Công an có công văn gửi cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hải Dương (đơn vị trưng cầu giám định) và Viện KSND thành phố Hải Phòng về việc sửa đổi, bổ sung nội dung bản kết luận giám định, xác định 178 viên nén màu hồng với trọng lượng khoảng 371 gam với thành phần Diethypropion có tính chất tương tự như MDMA, nhưng chưa được đưa vào danh mục các chất ma tuý là do thuật ngữ trong văn bản pháp quy chưa thống nhất. Trên cơ sở đó, Viện KSND thành phố Hải Phòng kháng nghị tái thẩm, Uỷ ban thẩm phán TAND thành phố Hải Phòng xét xử tái thẩm, huỷ bản án sơ thẩm để điều tra lại theo thủ tục chung. Và vụ án được TAND thành phố đưa ra xét xử sơ thẩm, xử phạt Long 20 năm tù về tội mua bán trái phép chất ma tuý theo điểm e, khoản 4, Điều 194 Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh đó, việc quy đổi và tỷ lệ các chất ma tuý quy định tại các khung hình phạt còn thiếu tính minh bạch, thống nhất. Như tại Điều 193, Điều 194 Bộ luật Hình sự đều chia làm 4 khoản định lượng các chất ma tuý từ ít đến nhiều, làm căn cứ quyết định hình phạt tương ứng từ thấp đến cao. Song, quy định tại 2 điều luật trên về tỷ lệ định lượng các chất ma tuý tối thiểu trong khung hình phạt lại không thống nhất. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 193, 194 quy định tỷ lệ định lượng quy đổi 1 gam hê-rô-in tương đương với 100 gam nhựa thuốc phiện ở lượng tối thiểu; đối với các chất ma tuý khác ở thể rắn thì 1 gam tương đương 25 gam nhựa thuốc phiện ở lượng tối thiểu. Còn tại khoản 3 của 2 điều luật trên lại quy định, 1 gam hê-rô-in chỉ tương đương với 33 gam nhựa thuốc phiện ở lượng tối thiểu, còn các chất ma tuý khác ở thể rắn thì 1 gam tương đương với 10 gam nhựa thuốc phiện ở lượng tối thiểu.

Trên mặt trận đấu tranh phòng chống tội phạm, tệ nạn liên quan đến ma tuý tổng hợp còn nhiều cam go, phức tạp, bởi “siêu lợi nhuận” các đối tượng phạm tội bất chấp tất cả. Không chỉ mua bán, vận chuyển, tổ chức sử dụng, các đối tượng còn lợi dụng sự lỏng lẻo trong quản lý, để dễ dàng mua được mặt hàng dược phẩm nói chung, tân dược có gây nghiện nói riêng và tiền chất, một số hóa chất, tiến hành sản xuất nhiều loại ma tuý tổng hợp.  Do đó, nhà nước cần có những chính sách, nâng cao trình độ cho lực lượng trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm ma tuý; cập nhật, sửa đổi những vướng mắc, bổ sung để hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về phòng, chống, kiểm soát ma tuý trong tình hình mới.

Hoàng Minh