Xây dựng nông thôn mới ở Hải Phòng: Rút ngắn chặng đường xa
Cập nhật lúc10:32, Thứ Năm, 12/12/2013 (GMT+7)

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) tại Hải Phòng được triển khai hơn 3 năm qua. Việc thực hiện tại các địa phương còn một số khó khăn, vướng mắc. Nỗ lực vào cuộc, chung tay tháo gỡ vướng mắc, khắc phục trở ngại để rút ngắn chặng đường xa, về đích đúng kế hoạch là mong đợi của người dân, lãnh đạo các địa phương và thành phố.

Kỳ 1: Trăn trở nguồn lực lao động ngày càng khan hiếm

Triển khai xây dựng NTM, sẽ có những vùng sản xuất tập trung, cánh đồng mẫu lớn được hình thành. Song, để tổ chức sản xuất nông nghiệp với thực tế khan hiếm nguồn lực lao động nông nghiệp hiện nay là vấn đề nhiều lo ngại với các địa phương.

Khi ruộng đồng trông chờ vào các “lão” nông

Thực tế, nguồn lực lao động nông thôn, nhất là các vùng quê ven đô, hiện thiếu nghiêm trọng. Lãnh đạo các xã đang trong quá trình xây dựng NTM băn khoăn, trăn trở về vấn đề này nhưng chưa tìm được giải pháp cụ thể, thiết thực.

Hơn 5 giờ chiều, trên cánh đồng thôn Kiến Phong, xã Đồng Thái (huyện An Dương) bà con vẫn hối hả làm đất sau vụ mùa vừa gặt để trồng cây vụ đông. Ông, bà Đỗ Văn Du, Phạm Thị Tư năm nay ngoài 70 tuổi vẫn gắng sức cuốc ruộng làm đất để trồng cà chua. Ông Du than thở : “Ở thôn này, công việc đồng áng bây giờ hầu hết đặt lên vai người cao tuổi. Chi phí cho sản xuất cao nên thu nhập từ nông nghiệp chẳng còn là bao”. Gia đình ông Du có 5 người con đều đi làm tại các doanh nghiệp. Vì vậy, mọi công việc đồng áng đều do ông bà gánh vác.

Ở thôn 1, xã Đông Sơn (huyện Thủy Nguyên), Trưởng thôn Vũ Thị Sinh cho biết: “90% số lao động trẻ đi làm các doanh nghiệp, số người ở nhà, chủ yếu là lao động trung tuổi trở lên. Tuy nhiên, người phải trông cháu, người sức khỏe yếu, do vậy địa phương khó thực thực hiện được kế hoạch sản xuất vụ đông”. Theo bà Sinh, thôn có 1 mẫu sản xuất cây vụ đông nhưng gần đây chỉ thực hiện được 50% kế hoạch.

Tại thị trấn Trường Sơn (huyện An Lão), sản xuất nông nghiệp trong những năm gần đây không còn là nghề chủ yếu của người dân địa phương như trước. Theo lãnh đạo thị trấn, hiện hầu hết  hộ dân ven đường đều mở cửa hàng dịch vụ buôn bán nhỏ, cuộc sống hằng ngày của họ trông chờ vào thu nhập kinh doanh, buôn bán. Một số gia đình giữ ruộng sản xuất nhưng thuê  người làm lúc mùa vụ. Không ít hộ cho thuê lại diện tích đất canh tác của gia đình hoặc sản xuất cầm chừng để giữ đất. Hầu hết, thanh niên trưởng thành hối hả theo guồng quay sản xuất công nghiệp tại các doanh nghiệp đóng trên địa bàn.

Từ thực tế khan hiếm nguồn lực lao động, nên một số địa phương trong quá trình xây dựng các vùng sản xuất tập trung, cánh đồng mẫu lớn, gặp khó khăn. Phó chủ tịch UBND thị trấn Trường Sơn (An Lão) Hoàng Văn Thúy cho biết, do thiếu nhân lực trong nông nghiệp, việc xây dựng các vùng sản xuất tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại khu vực thị trấn Trường Sơn gặp nhiều trở ngại. Những năm qua, sản xuất nông nghiệp ở địa phương chủ yếu độc canh cây lúa, chưa có cây trồng khác cho giá trị kinh tế cao phát triển tại địa phương.

 Ông Phạm Văn Biển, Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Dương Quan (huyện Thủy Nguyên) cho rằng, sản xuất nông nghiệp thu nhập thấp nên lực lượng lao động trẻ không muốn gắn bó với đồng ruộng. Công việc đồng áng ở địa phương do người lao động cao tuổi đảm đương nên khó tiếp thu mô hình mới năng động, hiệu quả cao hơn. Bà con áp dụng phương pháp sản xuất và cây trồng truyền thống, chủ yếu là lúa. Bởi vậy, hiệu quả sản xuất nông nghiệp của địa phương những năm gần đây không cao. Ông Biển lo xa, khi nguồn lực lao động ngày càng khan hiếm, có thể sản xuất nông nghiệp  các vùng ven đô hoặc các địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh sẽ không duy trì được.

Một góc xã Đoàn Xá (huyện Kiến Thụy) hôm nay.
Một góc xã Đoàn Xá (huyện Kiến Thụy) hôm nay.

Không dễ giải bài toán lao động

Để canh tác hiệu quả theo mô hình sản xuất NTM, không thể trông chờ vào nguồn lực lao động nông thôn ít ỏi, chủ yếu là người già và trung tuổi, bởi nhóm lao động độ tuổi này hạn chế về trình độ và sức khỏe…Những lao động này chủ yếu chỉ có kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp truyền thống theo thói quen.

Nhưng việc gỡ khó về nguồn nhân lực hiện nay không dễ. Phó chủ tịch UBND xã An Đồng (huyện An Dương) Đỗ Văn Hiện cho rằng “Trước mắt, địa phương chưa thể giải quyết vấn đề về nguồn nhân lực cho lao động nông thôn bởi thực tế khi doanh nghiệp đầu tư về địa phương, lao động có sức khỏe làm việc trong các doanh nghiệp có thu nhập cao hơn hẳn sản xuất nông nghiệp nên không dễ gì thuyết phục họ”. Vì vậy, theo ông Hiện, trước mắt, để bảo đảm sản xuất ở địa phương, nhiều gia đình phải thuê nhân công lao động khi mùa vụ. Chi phí thuê lao động cao nên thu nhập từ sản xuất nông nghiệp chẳng còn là bao.

Phó chủ tịch UBND xã Toàn Thắng (Tiên Lãng) Lê Văn Khương cho biết: “Để bảo đảm sản xuất nông nghiệp của địa phương vào thời điểm này, xã triển khai kế hoạch dồn điền đổi thửa, với mục tiêu diện tích vùng sản xuất của mỗi hộ dân chỉ còn 1 - 2 thửa, dễ dàng đưa máy móc vào sản xuất, giảm bớt lao động. Người dân có thể tranh thủ công việc đồng ruộng khi mùa vụ; đồng thời có thể tham gia sản xuất tại các doanh nghiệp”.

Để giải quyết vấn đề về khan hiếm nguồn lao động nông nghiệp trong quá trình xây dựng NTM hiện nay, các địa phương mong thành phố và các ngành chức năng sớm có giải pháp quy hoạch tổng thể nguồn lực lao động nông thôn; khuyến khích, hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp nhằm tăng giá trị thu nhập, tạo điều kiện thu hút nguồn lực lao động gắn bó với sản xuất nông nghiệp. Đặc biệt, cần tiếp tục  tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao ý thức của lao động nông thôn trong việc gắn bó với sản xuất nông nghiệp, đồng thời năng động, sáng tạo hơn để sản xuất hiệu quả, làm giàu trên chính đồng đất quê hương.

Kỳ 2: Các công trình văn hóa đầu tư chưa đúng mức

Trong 3 năm qua, hầu hết địa phương tập trung  xây dựng các công trình đường giao thông, đường nội đồng, trường học, trạm y tế… trên địa bàn. Trong khi, tỷ lệ đầu tư xây dựng, tu sửa các công trình văn hóa hạn chế.

Thiếu cơ sở  sinh hoạt văn hóa

Qua khảo sát thực tế tại các địa phương, toàn thành phố có 1.235 nhà văn hóa, trong đó có 463 nhà văn hóa đạt chuẩn. Hơn 70% số nhà văn hóa cần đầu tư xây dựng để đáp ứng tiêu chí NTM, nhưng hầu hết địa phương chưa chú trọng thích đáng. Thực tế, một số nhà văn hóa thôn, khu dân cư ở nhiều địa phương được xây dựng từ nhiều năm trước, nay  xuống cấp nghiêm trọng. Một số địa phương chưa có nhà văn hóa thôn, làng phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân. Thiết bị hoạt động văn hóa cơ sở nghèo nàn, lạc hậu,  không đáp ứng yêu cầu.

Ở xã An Tiến (huyện An Lão), nhà văn hóa thôn An Luận thực chất là nhà kho của HTX nông nghiệp cũ, với diện tích chừng 120m2,  chung tường với chùa làng. Mỗi khi chùa hành lễ, nhà văn hóa được mượn phục vụ nhu cầu của khách thập phương, nhân dân địa phương. Khi thôn có việc họp dân với số lượng đông, thường phải mượn trụ sở UBND xã. Ông Bùi Văn Bút, Phó chủ tịch UBND xã An Tiến cho biết, triển khai xây dựng NTM, bà con mong muốn được xây dựng nhà văn hóa thôn nhưng do điều kiện khó khăn nên chưa thực hiện được.

Xã Nam Hưng (huyện Tiên Lãng) có 8 làng, hiện mới chỉ 2 làng có nhà văn hóa tạm đáp ứng yêu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương, 6 làng khác chưa có nhà văn hóa hoặc có thì trong tình trạng xuống cấp, xập xệ. Nhà văn hóa thôn Bạch Xa Trại phần mái bị đổ nát do xây dựng  từ nhiều năm trước, giờ bỏ hoang không sử dụng được. Mọi sinh hoạt của làng đều mượn tạm nhà dân.

Theo báo cáo của Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Kiến Thụy, hiện, trên địa bàn huyện có 113 thôn, qua thống kê mới có hơn 50% số thôn có nhà văn hóa. Huyện có 13/17 xã có nhà văn hóa riêng biệt; 3 xã có nhà văn hóa chung với hội trường UBND xã… Để đạt được mục tiêu đến năm 2020, 100% số xã, thôn có nhà văn hóa đạt tiêu chuẩn quy định NTM, các công trình văn hóa cần được cải tạo, xây mới, đáp ứng kịp thời yêu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương; đồng thời  trang thiết bị của các nhà văn hóa, khu dân cư văn hóa được trang bị hiện đại hơn …

Trang thiết bị sơ sài

Ở các vùng quê, nhà văn hóa là nơi tổ chức những hoạt động văn hóa, văn nghệ của dân làng; đồng thời mọi việc nước, việc làng thường được bàn bạc ở đây. Thực tế phương tiện hoạt động của  hệ thống nhà văn hóa cơ sở  còn nghèo nàn, lạc hậu đây cũng là trăn trở của hầu hết cán bộ làm công tác văn hóa cơ sở.

Theo phản ánh của các nhà văn hóa thôn, xã, những năm qua, đầu tư trang thiết bị hạn chế nên các nhà văn hóa hoạt động khó khăn. Trưởng thôn, trưởng làng văn hóa Kỳ Sơn, xã Tân Trào (huyện Kiến Thụy) Vũ Văn Được phản ánh: “Nhà văn hóa thôn mới được đầu tư xây dựng, chưa có điều kiện để mua sắm bàn ghế mới; chủ yếu tận dụng bàn ghế cũ. Hệ thống loa máy, nhạc cụ của làng lâu nay bị hỏng. Hiện, đội văn nghệ ca trù của địa phương đi biểu diễn hầu hết phải thuê  thiết bị âm thanh, nhạc cụ,  vừa tốn kém vừa không chủ động trong hoạt động”…

Cán bộ văn hóa xã Tân Dân (huyện An Lão) Lương Văn Cán cho biết, trên địa bàn xã có 10 nhà văn hóa thôn, nhưng không đơn vị nào có trang thiết bị cho hoạt động văn hóa. Một số làng chỉ có bàn ghế nhựa ít ỏi, không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của địa phương. Mỗi dịp hội làng hay tổ chức các hoạt động văn hóa,  đều phải thuê thêm bàn ghế, loa máy, trang phục biểu diễn. Một số làng tự huy động để mua sắm một số trang phục cho hoạt động biểu diễn của đội văn nghệ nhưng không thể mua được hệ thống thiết bị âm thanh vì kinh phí quá lớn.

Rào cản tâm lý đầu tư

Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Tiên Lãng Nguyễn Văn Bộ cho rằng, thời gian qua, các địa phương tích cực triển khai xây dựng NTM. Tuy nhiên, trong quan điểm, chủ trương của một số lãnh đạo các địa phương chưa quan tâm đầu tư xây dựng công trình văn hóa. Khi phát động xây dựng NTM, các địa phương thường đưa ra bàn bạc các tiêu chí, xây dựng thành nghị quyết sau đó triển khai đến các cấp cơ sở. Nhưng các ý kiến đồng thuận thường ưu tiên tập trung triển khai trước các hạng mục giao thông, trường học, trạm y tế…rồi mới tới các công trình khác.

Qua khảo sát ý kiến lãnh đạo các địa phương, đầu tư cho các công trình văn hóa thường trông chờ vào nguồn kinh phí đầu tư từ cấp trên. Tuy nhiên, trong những năm qua, thực tế kinh phí đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất cho hoạt động của các nhà văn hóa hạn chế. Phó trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Kiến Thụy Đoàn Đắc Thắng, cho rằng, với mức độ đầu tư, hỗ trợ trang thiết bị, cơ sở vật chất cho ngành văn hóa hiện nay khó đáp ứng yêu cầu hoạt động văn hóa cơ sở. Năm 2013, huyện được hỗ trợ 150 triệu đồng cho việc xây dựng 1 nhà văn hóa thôn, đầu tư trang thiết bị cho 4 nhà văn hóa thôn, xã từ nguồn kinh phí của ngành văn hóa. Kinh phí xây dựng NTM đầu tư cho 2 nhà văn hóa thôn. Con số này quá khiêm tốn so với thực tế yêu cầu của địa phương.

Khó khăn nhiều bề nên mặc dù  đã qua 3 năm thực hiện xây dựng NTM nhưng các tiêu chí văn hóa ở các địa phương hầu hết chưa có sự đổi thay rõ nét. Việc đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị nhà văn hóa đáp ứng đời sống văn hóa, tinh thần của cư dân nông thôn trong thời gian tới là yêu cầu cấp thiết cần tiếp tục được lãnh đạo các địa phương, ngành chức năng và thành phố quan tâm, tạo điều kiện thực hiện.

Kỳ 3: Gỡ vướng về kinh phí đầu tư xây dựng NTM

Theo mục tiêu đề ra của thành phố, 3/8 xã điểm sẽ về đích năm 201; đến năm 2020, toàn thành phố có 70% số xã đạt tiêu chuẩn NTM. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai xây dựng NTM, khó khăn về kinh phí khiến các công trình xây dựng theo tiêu chí NTM chậm tiến độ…Để đạt mục tiêu về đích xây dựng NTM đúng hẹn cần sự nỗ lực hơn nữa từ các cấp, ngành, đoàn thể và người dân để có thể rút ngắn chặng đường xa...

Thiếu vốn, nhiều công trình dang dở

Về xã Bắc Sơn (huyện An Dương) thời điểm này, ngoài một số công trình NTM như đường giao thông, trạm y tế, trường mầm non được xây dựng năm 2012, trong năm 2013, một số công trình đang thi công dang dở phải dừng lại. Chủ tịch UBND xã Nguyễn Viết Minh cho biết: “Nguồn vốn đầu tư của các chương trình lồng ghép cho một số công trình NTM tại địa phương chưa được bố trí nên xã không thể tiếp tục triển khai một số hạng mục xây dựng cơ bản”. Trụ sở UBND xã xây dựng từ cuối năm 2011, nhưng đến nay chưa hoàn thiện, trong khi nhu cầu về trụ sở làm việc đối với địa phương khá cấp thiết.

Trong đợt kiểm tra của các ban, ngành chức năng thành phố tại xã Đoàn Xá (Kiến Thụy)  vào tháng 9 vừa qua, Chủ tịch UBND xã Phạm Hồng Cương bày tỏ lo ngại: “Xã được thành phố chọn làm điểm về đích xây dựng NTM trong năm 2013. Tuy nhiên, công trình trường mầm non mới được khởi công xây dựng nền móng. Vốn ngân sách được đầu tư nhỏ giọt, huy động sức dân gặp nhiều khó khăn, công trình khó có thể hoàn thành trong năm nay. Tuy nhiên, xã quyết tâm về đích với các tiêu chí khác và tiếp tục bổ sung, hoàn thiện công trình dang dở vào đầu quý 1 năm 2014”.

Qua khảo sát các địa phương, không chỉ các xã điểm, xã được chọn về đích trong năm 2013, 2014, mà hầu hết xã khác đều gặp khó trong huy động vốn cho các công trình NTM từ nguồn vốn ngân sách trực tiếp của chương trình này và vốn lồng ghép từ các dự án đầu tư cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Thực tế, trong những năm qua, kinh phí xây dựng NTM của thành phố chủ yếu mới đầu tư một số hạng mục xây dựng cơ bản cho các xã điểm, xã chọn. Các xã khác hầu hết mới được đầu tư kinh phí làm quy hoạch, đề án, hoạt động của Ban chỉ đạo NTM cấp cơ sở. Các hạng mục công trình xây dựng cơ bản ở các xã hầu hết triển khai nhờ nguồn kinh phí lồng ghép của các chương trình, dự án đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn; huy động sức đóng góp của nhân dân…

Xây dựng nông thôn mới tạo thuận lợi cho cơ giới hóa.
Xây dựng nông thôn mới tạo thuận lợi cho cơ giới hóa.

Huy động nguồn vốn đầu tư, khắc phục nợ đọng xây dựng

Trong quá trình kiểm tra, giám sát xây dựng NTM tại các xã, các ban, ngành chức năng ghi nhận nỗ lực của các địa phương trong việc khẩn trương triển khai xây dựng NTM. Tuy nhiên, một số vấn đề đáng lưu ý cũng được chỉ rõ: nhiều tiêu chí do địa phương tự khảo sát đánh giá trên cơ sở hiện trạng được đầu tư tại địa bàn từ trước hoặc được đầu tư từ các chương trình mục tiêu khác, chẳng hạn như các tiêu chí về y tế, điện, bưu điện văn hóa…. Các tiêu chí chưa hoàn thành tại các xã chủ yếu là xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, nhà văn hóa, trường học…Đây là các tiêu chí đòi hỏi huy động, tập trung nhiều nguồn vốn nên khối lượng công việc còn bộn bề, tiến độ thực hiện chậm.

Hiện, một số công trình xây dựng NTM triển khai trong tình trạng chờ vốn. Bởi vậy, nhiều địa phương chưa có kế hoạch thực hiện tiếp với kế hoạch  tiến độ cụ thể. Tại các xã điểm, ngoài nguồn kinh phí đầu tư từ ngân sách thành phố, kinh phí đầu tư để hoàn thành các công trình xây dựng từ nguồn ngân sách huyện, xã và các nguồn khác chưa được xác định rõ. Qua kiểm tra thực tế 3 xã điểm Đoàn Xá, An Hồng, Đông Sơn, Phó Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND thành phố Cao Thị Phượng cho rằng: “Thời gian tới, để thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM, các địa phương nên chủ động bằng thực chất nội lực địa phương, đẩy mạnh phong trào xã hội hóa, tranh thủ, phát huy cao nguồn vốn hỗ trợ của doanh nghiệp đóng trên địa bàn, người dân xa quê có điều kiện, thay vì trông chờ vào vốn đầu tư cấp trên, nhằm bảo đảm tiến độ các hạng mục công trình xây dựng cơ bản, hạn chế nợ đọng vốn xây dựng kéo dài”.

Phân bổ cơ cấu vốn, phân kỳ hợp lý

Triển khai xây dựng NTM trên cơ sở làm điểm 8 xã, đồng thời phát động thực hiện sâu rộng đến các địa phương trong toàn thành phố là chủ trương của thành phố. Trong cuộc làm việc mới đây  với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hải Phòng, Phó chủ tịch HDND thành phố Nguyễn Đình Bích yêu cầu các địa phương  cụ thể hóa, tổ chức thực hiện xây dựng NTM phù hợp với  thực tế của thành phố; đồng thời có phân kỳ rõ từ nay đến năm 2015 và từ năm 2015 đến năm 2020.

Phó chủ tịch UBND thành phố Đỗ Trung Thoại, Phó trưởng Ban Thường trực Ban chỉ đạo xây dựng NTM nhấn mạnh. UBND các huyện có trách nhiệm báo cáo tiến độ xây dựng NTM thường xuyên về Văn phòng điều phối xây dựng NTM. Các địa phương phải trên cơ sở điều kiện nguồn lực, xây dựng tổng mức đầu tư, phân bổ cơ cấu vốn, phân kỳ thực hiện và có giải pháp cụ thể huy động nguồn lực…

Hải Phòng từng là địa phương đi đầu cả nước thực hiện thành công khoán sản phẩm trong nông nghiệp từ mô hình ở xã Đoàn Xá (Kiến Thụy) góp cơ sở để Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 10 về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp (năm 1988), mở hướng đột phá trong sản xuất nông nghiệp. Nay, người dân Hải Phòng lại tích cực cùng cả nước triển khai xây dựng NTM. Đến mỗi làng quê, chủ trương xây dựng NTM bây giờ không còn xa lạ đối với mỗi người dân, bởi công tác tuyên truyền, vận động thời gian qua được thực hiện khá sâu rộng. Nhưng để tạo ra kết quả to lớn vững chắc hơn  trong phong trào này, mỗi địa phương cần chủ động xây dựng NTM, thay vì trông chờ đầu tư từ cấp trên. Để xây dựng NTM hiệu quả, bền vững, bên cạnh chú trọng xây dựng cơ sở hạ tầng, nên bắt đầu với việc xây dựng các thiết chế văn hóa từ mỗi làng, xóm văn hóa NTM, gia đình văn hóa….Các ngành chức năng, địa phương thường xuyên khảo sát người dân nông thôn về các tiêu chí NTM đã thực hiện, chú ý mức độ hài lòng của người dân, thay vì lấy thành tích báo cáo. Mỗi địa phương cùng với việc ưu tiên thực hiện một số tiêu chí cần xem xét cân đối, hài hòa trong xây dựng các công trình xây dựng để thiết thực hơn với đời sống kinh tế, văn hóa tinh thần của người dân nông thôn…

Theo báo cáo của Văn phòng điều phối Nông thôn mới Hải Phòng, tổng kinh phí đầu tư xây dựng NTM trong năm 2013 là 537 tỷ đồng, trong đó, ngân sách thành phố 175,8 tỷ đồng, kinh phí lồng ghép các chương trình, dự án của trung ương và địa phương hơn 361,2 tỷ đồng, vốn vay ưu đãi 35 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc giải ngân nguồn kinh phí hỗ trợ này trong năm 2013 theo phản ánh của các xã còn chậm do ách tắc các khâu hồ sơ, thủ tục hành chính

Hải An

 

-->