Trong những năm gần đây, khi bạo lực học đường có xu hướng gia tăng, các trường hợp vi phạm đạo đức của học sinh ngày càng nhiều,  một trong những biện pháp được quan tâm để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh là tăng cường phương pháp kỷ luật tích cực.

Mặt trái của kỷ luật trừng phạt

Không ít giáo viên hiện nay vẫn quan niệm, khi học sinh mắc lỗi,  chỉ có cách giáo dục duy nhất, hiệu quả nhất là trừng phạt. Điều này do hai nguyên nhân: giáo viên chưa hiểu tâm lý lứa tuổi học sinh "trong xã hội mở" hiện nay và coi nhẹ kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ.

Việc trừng phạt thân thể (đánh, véo, kéo tai, giật tóc, quỳ, úp mặt vào tường...) và trừng phạt về tinh thần (la mắng, nhiếc móc, hạ nhục, bỏ rơi, làm cho xấu hổ, chửi rủa...) diễn ra khá phổ biến. Điều đó gây ra những hệ quả nghiêm trọng, làm các em mất đi sự tự tin, giảm ý thức kỷ luật, căm ghét trường học, để lại những vết sẹo trong tâm hồn, khiến các em luôn có thái độ thù địch. Em Phạm Văn Phong (Trường THCS Ngô Gia Tự, quận Hồng Bàng) chia sẻ: “Em thấy cách xử phạt hiện nay của người lớn đa phần chưa thuyết phục học sinh, bởi nó xuất phát từ cách suy nghĩ áp đặt, đôi khi hơi bảo thủ, không đặt mình vào hoàn cảnh của người phạm lỗi. Đó chưa kể những biện pháp xử lý quá nặng, có tính chất xúc phạm trước đám đông, khiến người bị phạt bị tổn thương, không tâm phục, tạo ra tâm lý chống đối, càng phạt thì càng vi phạm cho “bõ ghét”. Em biết “thương cho roi cho vọt” nhưng không nên sử dụng các hình thức quá thô bạo, la mắng nặng nề và không ngừng nhắc lại. Mong người lớn nên dành chút thời gian suy nghĩ về hình phạt và có cái nhìn độ lượng hơn để chúng em nhận ra khuyết điểm mà không thấy sợ bị phạt”.

Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Khuyến Nguyễn Đình Minh nhận định: Kỷ luật trừng phạt học sinh (ở cả 3 môi trường gia đình - nhà trường - xã hội) như một nguyên nhân quan trọng gây nên tình trạng bạo lực học đường hoặc tạo ra những cú sốc tâm lý, những phản ứng không lành mạnh của học sinh. Khi xây dựng nhà trường thân thiện, rất cần có kỷ luật nhưng kỷ luật học sinh là kỷ luật mang tính giáo dục là chủ đạo. 

Chuyện trò và giải đáp những thắc mắc của học sinh là một trong những phương pháp giáo dục tích cực trong trường học.

Kỷ luật tích cực và hiệu quả

Cục trưởng Cục nhà giáo và cán bộ quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Đức Minh trong hội thảo "Xây dựng lớp học theo tiếp cận phương pháp kỷ luật tích cực"nêu rõ: "Tăng cường phương pháp kỷ luật tích cực trong nhà trường là biện pháp giáo dục học sinh không sử dụng đến các hình thức bạo lực, trừng phạt, trong đó giáo viên, nhà quản lý giáo dục áp dụng các hình thức kỷ luật tích cực, phù hợp để giúp học sinh giảm thiểu những hành vi không phù hợp, củng cố các hành vi tích cực và phát triển nhân cách một cách toàn diện, bền vững. Tính tích cực của các biện pháp kỷ luật tích cực thể hiện ở chỗ giúp cho học sinh tự nhận thấy khuyết điểm, tự mình chịu kỷ luật và trong quá trình ấy vẫn có sự giúp đỡ của thầy, cô giáo, bạn bè. Đó là việc áp dụng các biện pháp giáo dục bằng quan tâm đến diễn biến tâm lý, lứa tuổi học sinh để có cách thuyết phục, giáo dục các em tự giảm thiểu những hành vi không phù hợp”.

Theo các chuyên gia giáo dục, đây là phương pháp giáo dục hữu hiệu, cung cấp cho các em thông tin cần thiết để được giáo dục toàn diện và hỗ trợ sự phát triển của các em. Ngoài ra giáo viên cũng nên thay đổi cách ứng xử. Phương pháp giáo dục này yêu cầu các giáo viên quan tâm hơn đến những khó khăn của các em, tăng cường vai trò của các em trong việc xây dựng nội quy của lớp, trường học. Tuy nhiên, phương pháp kỷ luật tích cực không phải là cây đũa thần, do vậy, bên cạnh việc sử dụng nó như một giải pháp chủ công thì còn phải kết hợp với các giải pháp khác sao cho việc kỷ luật học sinh vẫn phải diễn ra nghiêm túc, đúng luật. Bởi vậy, tuyệt đối hóa nó sẽ là một sai lầm, bởi thực tế môi trường giáo dục cũng rất phức tạp, các hành vi mắc lỗi của học sinh cũng vậy. Nhiều khi những lỗi lớn có thể lại rơi vào các học sinh học giỏi thông minh, láu cá hoặc các lỗi xuất phát bởi những trường hợp không thể giáo dục khi nó đã thành bệnh trầm kha do bị chi phối bởi môi trường mà cái xấu phát tác chi phối mạnh mẽ.

Phương pháp kỷ luật tích cực mặc dù đang được Bộ GD-ĐT triển khai thí điểm nhưng nhận được nhiều ý kiến đồng tình của các nhà giáo trên toàn quốc. Hy vọng ngành Giáo dục Hải Phòng xây dựng các giải pháp phù hợp để làm tốt công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Thảo Anh