Những năm qua, thành phố dành nhiều sự quan tâm cho công tác bảo vệ loài voọc quý hiếm hiện chỉ còn ở Cát Bà, cũng như hoạt động phát triển bền vững ở quần đảo Cát Bà. Do vậy, việc gần đây một cá thể Voọc già “mất tích” phần nào gây sự lo lắng và đặt trách nhiệm cao hơn trong công tác bảo tồn voọc Cát Bà. Một trong những thách thức lớn đó là  hạn chế trong nhận thức của không ít người dân và nạn săn bắt động vật hoang dã ảnh hưởng xấu đến quá trình bảo tồn loài linh trưởng quý hiếm này.

Cát Bà còn bao nhiêu cá thể voọc?

Theo ông Richard John Passaro, Giám đốc Dự án Bảo tồn Voọc Cát Bà, hiện ở Cát Bà còn khoảng 70 cá thể voọc và đây cũng là nỗ lực tăng số lượng, duy trì số cá thể không bị giảm trong những năm qua. Về việc một cá thể voọc “mất tích”, ông Richard cho rằng: có thể con voọc có tuổi đời 27 năm bị chết tự nhiên do quá già (tuổi thọ thường khoảng 25 năm) chứ không phải do săn bắt, bắn hay đánh bẫy. Voọc Cát Bà là một trong 25 loài quý hiếm nhất trên thế giới và vào năm 2000, voọc Cát Bà (voọc đầu vàng) vẫn đứng trước nguy cơ của sự tuyệt chủng. Dự án bảo tồn voọc Cát Bà được thành lập với sự giúp đỡ của Vườn thú Muenster (Đức) và Hiệp hội Bảo tồn loài và quần thể nhằm tập trung, củng cố những nỗ lực bảo tồn loài voọc Cát Bà.

Để duy trì và phát triển đàn voọc ở Cát Bà, ngay từ khi đến Cát Bà, tiến sĩ Rosie nhận thấy tầm quan trọng và vai trò không thể thiếu của người dân địa phương trong việc tham gia bảo vệ và bảo tồn loài linh trưởng quý hiếm này. Ý tưởng thành lập tổ bảo vệ rừng tại xã Gia Luận và Việt Hải, nơi nhiều cá thể voọc sinh sống và đặc biệt, chương trình người gác voọc được triển khai nhận được sự ủng hộ của người dân. Kết quả, năm 2001 đánh dấu bước ngoặt trong quá trình bảo tồn khi ghi nhận vụ săn bắt voọc cuối cùng diễn ra ở xã Gia Luận. Đây cũng là thời điểm ngăn chặn được sự suy giảm tiếp theo của quần thể voọc, mở ra giai đoạn phát triển mới tốt đẹp hơn cho đàn voọc Cát Bà.  Năm 2003, lần đầu trong mấy chục năm, số lượng cá thể voọc tăng lên. Niềm tin về việc bảo tồn voọc được củng cố khi CLB bảo vệ rừng được thành lập ở 5 xã với sự phối hợp của Dự án và Hạt Kiểm lâm huyện Cát Hải. Đặc biệt, năm 2006 và năm 2009 triển khai chiến dịch chống nạn buôn bán động vật hoang dã được tổ chức tại thị trấn Cát Bà nhằm ngăn chặn việc tiêu thụ trái phép động vật hoang dã, tác động xấu trực tiếp đến bảo tồn loài động vật quý hiếm chỉ có ở Cát Bà. Giám đốc Dự án Bảo tồn voọc Cát Bà Daniela Schrudde khi đó rất nỗ lực trong việc làm cầu nối cho sự sự phối hợp thường xuyên, hiệu quả và gắn trách nhiệm của lực lượng kiểm lâm, ban quản lý dự án và hơn 200 người dân địa phương để bảo vệ loài voọc cũng như thiên nhiên Cát Bà. Khoảng 3200 ha rừng trên đảo Cát Bà thường xuyên được tuần tra bởi các CLB bảo vệ rừng, dưới sự giám sát của dự án và Hạt kiểm lâm. Trong đó, thành viên CLB được tập huấn xử lý dơi bị mắc vào lưới bẫy chim di cư; tuần tra ban đêm bảo vệ chim di cư; chống lại hoạt động buôn bán động vật hoang dã.

Lực lượng kiểm lâm tăng cường phối hợp với các lực lượng khác bảo vệ rừng, góp phần tích cực bảo tồn loài voọc Cát Bà.

Chặn  ngay nạn săn bắt, khai thác trong rừng

Ông Richard là người nước ngoài thứ 3 đảm nhiệm vai trò Giám đốc Dự án Bảo tồn voọc Cát Bà sau Tiến sĩ  Rosie Stenke và bà Daniela Schrudde (người Đức). Đến Cát Bà được gần hai năm nay nhưng Richard đem lại một niềm tin lớn lao từ nhiệt huyết làm việc, sự say mê và tinh thần trách nhiệm cao. Người đàn ông đến từ Mỹ năm nay bước sang tuổi 55 và chưa có vợ con này đang ấp ủ những kế hoạch bảo tồn voọc Cát Bà như một “sứ mệnh” được mách bảo từ con tim. Ngoài việc tự học đi xe máy để chủ động rong ruổi khắp các nẻo đường rừng Cát Bà, Richard còn là người nghĩ ra những ý tưởng rất quý giá phục vụ cho việc bảo tồn loài voọc. Đó chính là việc lần đầu tiên Richard áp dụng việc đặt máy camera tự động quay lại những hoạt động, di chuyển của đàn voọc trong hang. Những hình ảnh chưa từng có về hoạt động của đàn voọc Cát Bà được thu thập giúp ích rất nhiều trong việc nắm vững, phân tích tập tính loài voọc trong hang. Đặc biệt, Dự án bảo tồn voọc Cát Bà đang phối hợp với đại sứ quán Mỹ tổ chức một cuộc thi vẽ tranh về voọc, với giải nhất lên đến 10 triệu đồng, nhằm khuyến khích cộng đồng bảo vệ loài vật quý hiếm bên bờ tuyệt chủng này.

Tuy nhiên, những thách thức đối với Dự án Bảo tồn voọc không nhỏ khi nhận thức của không ít người dân về bảo vệ thiên nhiên ở đảo Cát Bà vẫn thấp, trong khi nạn săn bắt, buôn bán động vật hoang dã diễn biến phức tạp, mà  rất có thể loài voọc vô tình trở thành nạn nhân. Trong khi đó, việc tuyên truyền để người dân tham gia bảo vệ voọc, cũng như giải pháp ngăn chặn tình trạng săn bắt, khai thác rừng trái phép chưa thật sự đạt hiệu quả như mong muốn. Mặt khác, gần đây, việc khai thác trộm những cây cảnh quý hiếm, có giá trị kinh tế cao hoặc săn bắt động vật vẫn diễn ra, đòi hỏi phải sớm được ngăn chặn. Có lẽ, việc kiếm lời từ loại hình này vẫn quá lớn khiến cho một số người dân hám lợi mà quên đi trách nhiệm bảo vệ rừng, bảo tồn loài voọc quý hiếm hiện chỉ còn ở Cát Bà.

Chiều 27-7 vừa qua, đồng chí Nguyễn Văn Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố tiếp và trao tặng Bằng khen của UBND thành phố cho ông Richard John Passaro, Giám đốc Dự án Bảo tồn Voọc Cát Bà vì có nhiều đóng góp trong công tác bảo tồn loài voọc Cát Bà, góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, đa dạng sinh học của thành phố.. Đồng chí Bí thư Thành ủy ghi nhận nỗ lực, nhiều cố gắng của ông Richard trong việc bảo tồn loài voọc Cát Bà; mong muốn thời gian tới, ông Richard tiếp tục có cách làm, bảo tồn voọc làm sao thích ứng với điều kiện tự nhiên của quần đảo Cát Bà; cám ơn đồng nghiệp nước ngoài của ông có những đóng góp để bảo tồn loài voọc Cát Bà.

Phạm Lượng