Kinh tế - xã hội phát triển, nhu cầu về dịch vụ pháp lý của các tổ chức, doanh nghiệp, người dân ngày một tăng. Tuy nhiên, hoạt động của các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư còn chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội. Để cải cách tư pháp đạt kết quả tốt, cần thiết xây dựng đội ngũ luật sư chuyên nghiệp, có kỹ năng hành nghề, phẩm chất đạo đức tốt.

Tư vấn pháp lý cho khách hàng tại văn phòng luật sư.

Lực lượng mỏng

Sau 5 năm thi hành Luật Luật sư, toàn thành phố có 85 luật sư (LS), 53 người tập sự hành nghề luật sư. Trên địa bàn có 38 tổ chức hành nghề luật sư (TCHNLS), trung bình mỗi tổ chức có từ 1 đến 3 LS. Tất cả các LS và người tập sự hành nghề luật sư đều có trình độ cử nhân luật. Như vậy, tính trung bình cứ 21.000 người dân của thành phố mới có 1 LS. Tỷ lệ này thấp so với trung bình chung của cả nước  là 1 LS /14.000 người dân, thấp hơn rất nhiều so với Hà Nội (khoảng 1LS /4.100 người dân), thành phố Hồ Chí Minh (khoảng 1LS/2.500 dân). Điều này phản ánh một thực tế, đội ngũ LS, TCHNLS phát triển chưa tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ, vị trí và tiềm năng phát triển kinh tế, xã hội của thành phố.

Hầu hết TCHNLS đều tập trung ở nội thành, những huyện xa như Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Cát Hải, Kiến Thụy... chưa có TCHNLS. Trong các TCHNLS, quy mô tổ chức còn nhỏ, chưa có sự liên kết chặt chẽ, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Hải Phòng là thành phố cửa ngõ khu vực phía Bắc, có nhiều hoạt động kinh tế, đối ngoại, hằng năm thu hút đầu tư lớn nhưng trên địa bàn chưa có chi nhánh, công ty luật, luật sư nước ngoài đăng ký hoạt động.

Năng lực chưa chuyên sâu

Luật sư Nguyễn Cẩm, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố cho biết, hoạt động hành nghề của các LS bao gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng cho khách hàng và các dịch vụ pháp lý khác. Thực tế các LS hoạt động còn dàn trải, thường kiêm nhiệm cả hoạt động tố tụng và tư vấn, chưa định hướng chuyên sâu về một lĩnh vực cụ thể nên chất lượng dịch vụ pháp lý chưa cao. Thành phố thiếu hẳn các luật sư am hiểu luật pháp quốc tế, thông thạo ngoại ngữ và hành nghề chuyên sâu trong các lĩnh vực như đầu tư, kinh doanh thương mại, chứng khoán, tài chính...

  Theo đánh giá của một lãnh đạo TAND thành phố, thông qua các vụ án có LS tham gia, vai trò của LS được nâng lên đáng kể. Có LS tham gia tố tụng với các chứng cứ, lập luận được phân tích, chứng minh khoa học, chặt chẽ  được hội đồng xét xử chấp nhận. Nhưng thực tế còn tới 90% số vụ án do TAND các cấp giải quyết không có LS tham gia. Cũng có vụ LS tham gia nhưng kinh nghiệm, kỹ năng hành nghề, chất lượng xét hỏi, tranh tụng tại phiên tòa hạn chế, lại có LS khi tham gia phiên tòa chỉ quan tâm bảo vệ quyền và lợi ích của thân chủ mà xem nhẹ trách nhiệm bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ pháp lý, nhiều LS, TCHNLS chưa đáp   ứng yêu cầu. Một phần do doanh nghiệp, tổ chức, người dân chưa mặn mà sử dụng dịch vụ pháp lý. Theo LS Đỗ Thanh Bình, Trưởng văn phòng luật sư Hải Âu, hầu hết doanh nghiệp chỉ sử dụng dịch vụ pháp lý khi đã xảy ra tranh chấp, khiếu kiện. Rất ít doanh nghiệp sử dụng dịch vụ pháp lý mang tính chất phòng ngừa, hạn chế rủi ro trong sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, là nhiều LS, TCHNLS chưa đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, cá nhân, đặc biệt thiếu những LS giỏi.

Hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng vị thế luật sư

Theo LS Nguyễn Huy Thành, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố,  các quy định cụ thể về thủ tục hành chính pháp lý để LS thực hiện các quyền của mình là chưa đầy đủ. Như chưa quy định rõ về trình tự, thủ tục đăng ký tham gia bào chữa, đăng ký gặp bị can, bị cáo, sao chụp hồ sơ, tài liệu... khi các cơ quan tiến hành tố tụng mỗi nơi áp dụng một cách. 

Từ thực tế 5 năm thực hiện Luật Luật sư, nhiều LS và Đoàn LS thành phố có ý kiến luật cần sửa đổi, bổ sung cho phù hợp thực tế, theo hướng tạo điều kiện cho người tập sự hành nghề luật sư được cọ xát thực tế bằng việc được phép tham gia tố tụng ở cấp sơ thẩm với những vụ án ít phức tạp; có quy định bắt buộc về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp luật sư: bảo đảm thời hạn xét và cấp giấy chứng nhận người bào chữa, luật sư được tham gia các buổi hỏi cung và một số hoạt động tố tụng khác.

Để tạo điều kiện thuận lợi cho LS hành nghề, nâng cao vai trò, vị thế, hiệu quả hoạt động, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, các cơ quan có thẩm quyền sớm hoàn thiện chính sách pháp luật, sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự, giải thích và hướng dẫn thực hiện thống nhất các quy phạm pháp luật liên quan đến hành nghề LS theo hướng bảo đảm nguyên tắc chặt chẽ, minh bạch, rõ ràng, xây dựng cơ chế khuyến khích LS hành nghề chuyên sâu ở một số lĩnh vực. Bộ Tư pháp ban hành các quy định, hướng dẫn về tổ chức, hoạt động LS, quản lý hoạt động LS một cách thống nhất, đồng bộ như biện pháp bảo đảm thực hiện quyền, nghĩa vụ của LS trong thực tế hoạt động, về chế độ thù lao, chi phí trong trường hợp LS tham gia tố tụng theo yêu cầu của cơ quan tố tụng.

Cần nâng cao chất lượng hoạt động của LS từ khâu tuyển chọn đầu vào,  nâng cao chất lượng đào tạo LS. Mỗi LS không ngừng nâng cao trình độ, cập nhật các văn bản pháp luật, rèn luyện đạo đức nghề nghiệp tiến tới xây dựng đội ngũ LS chuyên nghiệp có phẩm chất đạo đức, kiến thức pháp lý và kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu cao của công cuộc cải cách tư pháp.

Huyền Chi