Tháng 5 này, cùng với đồng bào cả nước, nhân dân Hải Phòng hân hoan chào mừng kỷ niệm 122 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, người thầy của nhiều thế hệ cán bộ tài năng. Người đã để lại cho chúng ta nhiều bài học quý giá về đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài.

Sinh thời, Người thường khẳng định dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng có nhiều nhân tài kiệt xuất. Những người anh hùng dân tộc đã làm nên những mốc son chói lọi của lịch sử nước nhà. Họ đã có những cống hiến trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước hiển hách: “Dân tộc ta là con rồng cháu tiên có nhiều người tài giỏi đánh Bắc dựng Nam, yên dân trị nước tiếng để muôn đời… Đời nào cũng có anh hùng mưu cao văn võ song toàn”. Bằng thực tiễn hoạt động cách mạng phong phú, Hồ Chí Minh đã bàn nhiều đến vấn đề đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài. Người không để lại tác phẩm giáo dục nào lớn nhưng những tư tưởng giáo dục lớn của Người, đặc biệt là việc giáo dục, đào tạo nhân tài phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, được chứa đựng trong những bài viết, bài nói ngắn gọn được diễn đạt rất cô đọng, hàm súc.

Lịch sử dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều bước thăng trầm, lúc thịnh, lúc suy, song thời nào cũng có người tài giỏi ở cả hai lĩnh vực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vai trò của những vị anh hùng ấy được Hồ Chí Minh đánh giá rất cao: “Làm nên sự nghiệp kinh thiên động địa, làm cho nước ta được tự do, độc lập lẫy lừng ở Á Đông”. Người đã từng khẳng định, nhân tài Việt Nam xuất hiện ở mọi tầng lớp nhân dân, ở mọi lứa tuổi, ở mọi giới. Như vậy, trong việc phát hiện, tuyển chọn và đào tạo nhân tài cần có quan điểm lịch sử và toàn diện, phải chu đáo, tỷ mỉ, tránh những định kiến hẹp hòi phân biệt, phiến diện để sót những mầm non tài năng trong nhân dân.

Hồ Chí Minh là người đặt nền móng cho chính sách đào tạo, tuyển chọn, sử dụng và đãi ngộ nhân tài hết sức độc đáo, thực tế và dân chủ. Cách mạng tháng 8-1945 thành công, Người đã chỉ rõ vai trò to lớn của nhân dân trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc. Người cho đăng tin công khai trên báo chí và nêu rõ: “Chúng tôi mong rằng đồng bào ta ai cũng có tài năng và sáng kiến về những công việc đó hãy sẵn sàng, hăng hái giúp ích cho nước nhà thì xin gửi kế hoạch rõ ràng cho chính phủ, chúng tôi sẽ nghiên cứu kế hoạch ấy một cách kỹ lưỡng, có thể thực hành được thì thực hành ngay trong công cuộc kháng chiến kiến quốc”.

Trong Chỉ thị tìm “người tài, đức”, sau khi Bác khẳng định: “Kiến thiết cần phải có nhân tài” và kiểm điểm những vấn đề thiếu sót của Chính phủ về vấn đề này, Người chỉ thị cho các địa phương phải lập tức điều tra, phát hiện nhân tài và báo cáo Chính phủ trong vòng một tháng.

Tính đúng đắn trong quan điểm phát hiện nhân tài này của Người từ những năm 1945 lại một lần nữa được khẳng định tại hội thảo khoa học của các nước châu Á tại Thượng Hải- Trung Quốc tháng 9-1991: “Một tài năng được ghi nhận phải đáp ứng nhu cầu và điều kiện của địa phương. Điều quan trọng bậc nhất là phương hướng và cách thức phát hiện tài năng phải được phát hiện tại địa phương”.

Đại biểu học sinh Trường trung học Trưng Vương, Hà Nội chúc mừng sinh nhật Bác (19-5-1956).

Rõ ràng, muốn có nhân tài phải làm tốt công tác tuyển chọn, đào tạo nhân tài. Hải Phòng- thành phố cửa biển đang trên đà đổi mới rất chú trọng đến công tác này. Thực tế thành phố đã có hệ thống trường chuyên, lớp chọn, tổ chức các kỳ thi chọn học sinh giỏi, năng khiếu ở các trường phổ thông và ở bậc đại học, đã có sự tuyển chọn thi cử công khai. Từ đó, mới chọn được những người thực sự có tài năng ở hệ thống đào tạo và sử dụng ở địa phương, đồng thời tuyển chọn những chuyên gia đầu ngành: đóng tàu, vận tải biển, y tế... Phương hướng chung nhất để đào tạo nhân tài vẫn là “học đi đôi với hành”, giáo dục gắn liền với sản xuất, với kinh tế - xã hội, “gian nan rèn luyện mới thành công”. Những người tài thường có năng khiếu bẩm sinh, ban đầu có giác quan nhạy bén, tinh tế, có phẩm chất trí tuệ nổi bật. Nhưng đó mới là yếu tố bẩm sinh và di truyền đem lại, còn “phần nhiều do giáo dục mà nên”. Nếu muốn có tài năng phải khổ công rèn luyện để phát huy cao độ yếu tố bẩm sinh. Nếu đặt tài năng “không đúng người, đúng việc” thì không những công việc không thành công mà còn làm hỏng nhân tài. Mặt khác, cần tạo điều kiện vật chất và tinh thần thuận lợi cho việc phát huy tài năng ở mức độ cao. Trong kháng chiến mặc dù đất nước gặp nhiều khó khăn nhưng Người vẫn thường xuyên căn dặn: “Hậu đãi viên chức xứng đáng với công việc học hành của họ”. Nhân tài phải có được những phẩm chất không thể thiếu được, điều này đã được Hồ Chí Minh vận dụng nhuần nhuyễn những tinh hoa văn hoá phương Đông trong việc khái quát hoá những phẩm chất, nhân cách của người cán bộ cách mạng tập trung ở 5 điều trong bài Sửa đổi lề lối làm việc, đó là: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm và cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Vậy những tiêu chí này cho đến nay vẫn là định hướng hết sức đúng đắn cho chúng ta trong nghiên cứu, phát hiện, tuyển chọn, đào tạo và sử dụng nhân tài cho thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta cho thấy chiến lược, chính sách nhân tài thường xuyên gắn liền với sự tồn vong của đất nước. Đất nước “hưng thịnh” là do tổng hợp nhiều nguyên nhân, đặc biệt quan trọng là yếu tố nhân tài của đất nước. Mặt khác, thời kỳ hưng thịnh của đất nước cũng chính là thời kỳ tạo điều kiện cho các nhân tài trên các lĩnh vực nở rộ. Vấn đề nhân tài của đất nước hiện nay đang trở thành vấn đề chiến lược. Đây là những nhiệm vụ quan trọng, cấp bách và thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, của các cấp, bộ, ngành và địa phương trong sự nghiệp hội nhập kinh tế khu vực và thế giới.

Tìm hiểu, nghiên cứu di sản tư tưởng của Người về lĩnh vực này và vận dụng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hiện nay một cách thiết thực, phù hợp, sáng tạo là nhiệm vụ quan trọng của chúng ta – những người dân đất Cảng.

TS. Vũ Thị Kim Xuyến

(Học viện Chính trị - Hành chính khu vực 1)