Hải Phòng là một trong 10 địa phương của cả  nước thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường. Sau hơn 2 năm thực hiện thí điểm, nhiều vấn đề nảy sinh cần có sự hướng dẫn cụ thể của Trung ương.

Cử tri tham gia tiếp xúc giảm

Tại cuộc làm việc với Đoàn kiểm tra Ban chỉ đạo Trung ương về thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường, Phó chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Đình Bích cho rằng, bên cạnh những kết quả đạt được, khi thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường, số cử tri được tham dự các kỳ tiếp xúc giảm so với trước. Lý do là khi còn tổ chức HĐND huyện, quận, phường, các đại biểu HĐND huyện, quận, phường tổ chức tiếp xúc cử tri ở cả 3 cấp nên số lượt đại biểu cử tri tham dự đông, các ý kiến kiến nghị nhiều hơn và sát với thực tiễn và thẩm quyền giải quyết của các cấp. Nhưng nay, chức năng đó do đại biểu HĐND thành phố đảm nhiệm các ý kiến tham gia của cử tri chủ yếu phản ánh những vấn đề thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương, ít có những kiến nghị, đóng góp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo của thành phố. Để khắc phục tình trạng này, tại mỗi cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND thành phố, lãnh đạo các địa phương được mời đến nghe và xem xét, trả lời, nắm bắt thông tin để chỉ đạo cấp dưới trả lời cử tri. Vì thế, số lượt ý kiến tham gia không nhiều.

Đây cũng là vấn đề được Bí thư Quận ủy Kiến An Vũ Thanh Tú quan tâm. Khi không tổ chức HĐND huyện, quận, phường, tại các cuộc họp chi bộ, đảng bộ, các ý kiến phát biểu của đảng viên chủ yếu phản ánh ề những vấn đề bức xúc đang đặt ra như vệ sinh môi trường, giáo dục-đào tạo, an ninh trật tự… mà ít khi  tham gia ý kiến vào công tác xây dựng Đảng. Như vậy, các đảng viên hoặc nghe với tư cách cấp ủy viên hoặc đảng viên (chủ yếu lắng nghe nắm tình hình, còn việc giải quyết thuộc thẩm quyền của UBND quận hoặc phường).

Hiệu quả công tác giám sát không cao do HĐND thành phố chỉ có thể tập trung giám sát những vấn đề chung mà cử tri thành phố nêu, khó có khả năng thực hiện giám sát những vấn đề chuyên biệt phát sinh ở từng địa phương. Công tác giám sát trực tiếp đối với hoạt động của Tòa án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân quận, huyện không toàn diện, không bao quát hết những vấn đề liên quan. Bình quân mỗi năm, HĐND thành phố chỉ thực hiện giám sát khoảng 30% số cơ quan tòa án hoặc viện kiểm sát nhân dân. Do đại biểu HĐND thành phố làm thay nhiệm vụ của đại biểu 2 cấp nên nguy cơ chính quyền cấp huyện và phường thoát ly khỏi sự giám sát của nhân dân là khá rõ.

Đoàn Ban chỉ đạo Trung ương về thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường làm việc với lãnh đạo thành phố về việc thực hiện thí điểm tại Hải Phòng.

Tiềm ẩn nguy cơ cán bộ, công chức lạm quyền, xa dân

Qua hơn 2 năm thực hiện thí điểm cho thấy, việc thực hiện quyền đại diện của nhân dân bị hạn chế do thiếu cơ chế giám sát, thiếu các chế tài về giám sát của MTTQ và các đoàn thể nhân dân nên tiềm ẩn các nguy cơ chủ quan, lạm quyền. Một bộ phận cán bộ, công chức có xu hướng xa dân, quan liêu, thoát ly sự giám sát của nhân dân. Tiêu biểu như vụ làm giả 10 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của cán bộ địa chính xã Mỹ Đồng (huyện Thủy Nguyên) nhằm chiếm đoạt tiền đền bù khi thực hiện dự án xây dựng tuyến đường tỉnh lộ nối huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng) với huyện Kinh Môn (Hải Dương), nhưng chủ tịch UBND xã không nắm rõ, ký xác nhận đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. (Cán bộ địa chính này bị xử lý kỷ luật về Đảng và buộc thôi việc)

Hoặc một cán bộ phòng mầm non quận không nắm rõ hiện trên địa bàn quận có bao nhiêu trường mầm non công lập, tư thục và nhóm trẻ gia đình. Khi làm việc với Đoàn giám sát của thành phố mới điện thoại hỏi số liệu (nhưng số liệu cung cấp không chuẩn xác, bị chênh so với số liệu đồng chí phó chủ tịch UBND quận cung cấp).

Theo lãnh đạo một số phường, một khó khăn nữa đối với các địa phương là kế hoạch ngân sách của quận và phường do HĐND thành phố xem xét, thông qua. Khi có những vấn đề mới phát sinh, ngân sách phường không đủ để chi cho những hoạt động này, vì vậy, phải chờ đến kỳ họp HĐND thành phố cuối năm xem xét, bổ sung.

Nhằm tạo điều kiện để nhiều  đại biểu cử tri tham gia các buổi tiếp xúc, tham gia nhiều ý kiến với phường, quận, huyện và thành phố, Phó chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Đình Bích đề nghị, cấp ủy Đảng và MTTQ, đoàn thể nhân dân tăng cường công tác chỉ đạo và thực hiện giám sát. Cấp ủy Đảng cần làm tốt công tác giám sát đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thực hiện nhiệm vụ, đạo đức, lối sống để chấn chỉnh kịp thời theo đúng tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 (khóa 11) “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”. Cùng với việc tổ chức tiếp xúc cử tri theo quy định, tổ đại biểu hoặc đại biểu có thể tham gia giám sát, nhất là giám sát những vấn đề nóng phát sinh trong thực tiễn cuộc sống (nhưng Luật tổ chức đại biểu HĐND và UBND không có quy định tổ đại biểu tham gia giám sát). Với những vấn đề nóng, bức xúc, tại các kỳ họp HĐND thành phố, lãnh đạo các quận, huyện được mời trực tiếp tham gia trả lời chất vấn./.

Hoàng Dũng